Tongkat Ali na je veertigste
Na het veertigste jaar dalen de hormoonspiegels bij mannen geleidelijk, en kruidensupplementen als Tongkat Ali worden dan volop aangeprezen. De redactie onderzoekt wat de wetenschap werkelijk laat zien, welke risico's er zijn en waarom leefstijl het fundament blijft.
Wat Tongkat Ali is
Tongkat Ali is de volksnaam voor de wortel van de plant Eurycoma longifolia, die oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië komt. In Maleisië en Indonesië wordt de wortel al generaties lang in de traditionele geneeskunde gebruikt, onder meer als middel dat met vitaliteit en mannelijke gezondheid in verband wordt gebracht.
Als supplement wordt Tongkat Ali verkocht in de vorm van gestandaardiseerde wortelextracten, vaak in capsules of poeder. De werkzame bestanddelen zijn onder andere stoffen die quassinoïden worden genoemd, waaronder eurycomanon, die in laboratoriumonderzoek biologische activiteit vertonen.
De plant wordt de laatste jaren populairder in het Westen, deels door marketing die het middel presenteert als natuurlijke manier om testosteron, energie en libido te ondersteunen. Dat maakt het vooral aantrekkelijk voor mannen van middelbare leeftijd die veranderingen in energie en seksualiteit ervaren.
In dit artikel kijkt de redactie specifiek naar de situatie na het veertigste jaar. In die levensfase dalen hormoonspiegels geleidelijk, en juist dan rijst de vraag wat een kruidensupplement als Tongkat Ali wel en niet kan betekenen.
Wat er met het lichaam gebeurt na het veertigste jaar
Vanaf ongeveer het dertigste tot veertigste levensjaar daalt de testosteronspiegel bij mannen geleidelijk, met gemiddeld een klein percentage per jaar. Deze daling verloopt veel trager dan de vrij abrupte hormonale overgang bij vrouwen en verschilt sterk per persoon.
Een lagere testosteronspiegel kan samenhangen met minder energie, een afname van spiermassa, meer buikvet, een verminderd libido en soms een somberder stemming. Tegelijk zijn veel van deze klachten niet specifiek: ze kunnen net zo goed voortkomen uit slaaptekort, stress, overgewicht of andere aandoeningen.
- Hormonaal: geleidelijke daling van vrije en totale testosteron.
- Lichaamssamenstelling: neiging tot minder spier en meer vet, mede door minder beweging.
- Herstel: trager herstel na inspanning en soms meer gewrichtsklachten.
- Welbevinden: wisselende energie, libido en stemming.
Het is belangrijk om te beseffen dat niet elke man met deze klachten een werkelijk testosterontekort heeft. De diagnose hypogonadisme vereist herhaalde bloedmetingen in combinatie met passende symptomen. Een arts kan dat onderscheiden; een supplement kan dat niet.
Juist in deze context positioneren fabrikanten Tongkat Ali als een zachte, natuurlijke ondersteuning. De vraag is of het onderzoek die positionering ondersteunt, en wat er bekend is over de effecten bij oudere mannen specifiek.
Wat het onderzoek laat zien
Er zijn in de afgelopen twee decennia enkele klinische studies met Tongkat Ali-extract gedaan, waaronder onderzoeken bij mannen van middelbare leeftijd en ouder. Sommige kleinere studies rapporteerden verbeteringen in het gevoel van welbevinden, stemming, en in bepaalde maten van mannelijke hormoonspiegels of libido.
Tegelijk is de bewijskracht beperkt. Veel studies hadden kleine deelnemersaantallen, korte looptijden en uiteenlopende extracten en doseringen, waardoor resultaten moeilijk te vergelijken zijn. Een deel van het onderzoek is bovendien gefinancierd door partijen met een commercieel belang, wat kritische interpretatie vraagt.
Wat betreft testosteron zijn de uitkomsten gemengd. Enkele studies vonden een stijging van vooral de vrije testosteron bij mannen met lagere uitgangswaarden, terwijl andere geen duidelijk effect lieten zien. Het beeld is dus niet eenduidig, en zeker geen bewijs dat het middel een echt tekort kan behandelen.
De voorzichtige samenvatting van de huidige kennis luidt dat Tongkat Ali bij sommige mannen een bescheiden effect op welbevinden en libido zou kunnen hebben, maar dat het geen vervanging is voor medische behandeling van een vastgesteld tekort.
Veiligheid, kwaliteit en aandachtspunten
In kortdurende studies werd gestandaardiseerd Tongkat Ali-extract over het algemeen redelijk verdragen, met milde bijwerkingen zoals lichte onrust of slaapproblemen bij een deel van de gebruikers. Over de effecten bij langdurig, jarenlang gebruik is echter weinig bekend.
Een belangrijk praktisch punt is de kwaliteit van de producten. Omdat supplementen minder streng gecontroleerd worden dan medicijnen, variëren de hoeveelheid werkzame stof en de zuiverheid sterk. Onderzoeken hebben in scommerciële kruidensupplementen soms verontreinigingen met zware metalen zoals kwik aangetroffen, iets waar vooral bij producten van onbekende herkomst op gelet moet worden.
| Aspect | Aandachtspunt |
|---|---|
| Standaardisatie | Gehalte werkzame stof verschilt sterk per merk |
| Zuiverheid | Risico op zware metalen bij producten van onbekende bron |
| Interacties | Mogelijke invloed op bloedsuiker en bloeddruk; overleg bij medicatie |
| Doelgroep | Niet geschikt zonder overleg bij hormoongevoelige aandoeningen |
Mannen met een hormoongevoelige aandoening, zoals bepaalde vormen van prostaatkanker, of met een onderliggende ziekte doen er goed aan geen hormonaal actieve supplementen te nemen zonder overleg met hun arts. Hetzelfde geldt bij gebruik van medicijnen voor bloeddruk, bloedsuiker of de bloedstolling.
Praktische afweging voor de man boven de veertig
Voor een gezonde man boven de veertig met milde, aspecifieke klachten kan een proefperiode met een gestandaardiseerd Tongkat Ali-product van een betrouwbare fabrikant een optie zijn, maar met realistische verwachtingen. Het is geen wondermiddel en vervangt geen gezonde leefstijl.
De grootste winst valt doorgaans elders te behalen. Voldoende slaap, krachttraining, een gezond gewicht en het beperken van alcohol hebben een bewezen en vaak groter effect op energie, lichaamssamenstelling en libido dan welk kruidensupplement ook. Deze basis verdient de eerste aandacht.
Wie aanhoudende klachten heeft die het dagelijks leven beïnvloeden, zoals sterk verminderd libido, somberheid of ernstige vermoeidheid, hoort naar de huisarts te gaan in plaats van zelf te experimenteren. Een arts kan een echt tekort of een andere oorzaak opsporen en gericht behandelen.
- Begin bij leefstijl: slaap, beweging, gewicht en alcohol.
- Kies bij een proef een gestandaardiseerd product van gecontroleerde herkomst.
- Verwacht hooguit een bescheiden effect, geen genezing.
- Ga bij aanhoudende klachten naar de huisarts.
Zo bezien is Tongkat Ali na het veertigste jaar hooguit een mogelijke aanvulling, geen fundament. De betrouwbaarste route naar meer vitaliteit op middelbare leeftijd blijft een combinatie van gezonde gewoonten en, waar nodig, goede medische zorg.
Conclusies van de redactie
Tongkat Ali is een kruidenextract dat na het veertigste jaar wordt aangeprezen als natuurlijke ondersteuning van testosteron, energie en libido. Het beschikbare onderzoek wijst hooguit op een bescheiden effect op welbevinden en libido bij sommige mannen en is van wisselende kwaliteit.
Het is geen behandeling voor een vastgesteld testosterontekort en vervangt geen medische zorg. Kwaliteit en zuiverheid van de producten verschillen sterk.
De grootste gezondheidswinst op middelbare leeftijd komt van slaap, krachttraining, een gezond gewicht en matig alcoholgebruik. Bij aanhoudende klachten is de huisarts het juiste adres.
Lees ook onze artikelen over testosteron en veroudering, over krachttraining na je veertigste en over de betrouwbaarheid van kruidensupplementen.
Literatuur
- Talbott SM, Talbott JA, George A, Pugh M. Effect of Tongkat Ali on stress hormones and psychological mood state in moderately stressed subjects. J Int Soc Sports Nutr. 2013;10(1):28.
- Henkel RR, Wang R, Bassett SH, et al. Tongkat Ali as a potential herbal supplement for physically active male and female seniors. Phytother Res. 2014;28(4):544–550.
- Leitão AE, Vieira MCS, Pelegrini A, et al. A 6-month, double-blind, placebo-controlled trial of Eurycoma longifolia in older adults. Maturitas. 2021;145:78–85.
- George A, Henkel R. Phytoandrogenic properties of Eurycoma longifolia as natural alternative to testosterone replacement therapy. Andrologia. 2014;46(7):708–721.
- Rehman SU, Choe K, Yoo HH. Review on a traditional herbal medicine, Eurycoma longifolia Jack (Tongkat Ali): its traditional uses, chemistry, evidence-based pharmacology and toxicology. Molecules. 2016;21(3):331.
- Harman SM, Metter EJ, Tobin JD, et al. Longitudinal effects of aging on serum total and free testosterone levels in healthy men. J Clin Endocrinol Metab. 2001;86(2):724–731.
